Rzecznictwo

Habitat for Humanity Poland jest organizacją działającą w ponad 100 krajach na całym świecie. Naszą misją jest działanie na rzecz godnego miejsca do życia dla każdego. W ciągu blisko 40 lat działalności zbudowaliśmy ponad 800 000 domów na całym świecie, w których mieszkają miliony ludzi.

Pomimo niewątpliwych sukcesów Habitat for Humanity, ubóstwo mieszkaniowe na świecie dotyka ponad 1,4 miliarda ludzi, żyjących bez dachu nad głową lub w warunkach zagrażających ich życiu lub zdrowiu. Dlatego poza bezpośrednim wsparciem osób w potrzebie mieszkaniowej, Habitat na świecie i w Polsce aktywnie angażuje się w  działania na rzecz kształtowania polityk publicznych zmierzających do zwiększenia liczby mieszkań dostępnych finansowo dla jak najszerszej liczby ludzi.

Naszą misją w Polsce jest dotarcie do  jak najszerszego kręgu obywateli i przekonanie ich, że zmiana jest konieczna na poziomie polityk krajowych. Ponad 20-letnie doświadczenia budowania prostych acz solidnych i dostępnych finansowo domów w Polsce pozwoliło nam rozpoznać potrzeby mieszkaniowe Polaków, możliwości ich zaspokajania oraz zidentyfikować słabości realizowanej dotychczas polityki mieszkaniowej. Doświadczenie i wiedzę angażujemy dzisiaj w działania rzecznicze, których celem jest takie kształtowanie polityk publicznych, aby udało się przerwać krąg wykluczenia mieszkaniowego – i zapewnić godne miejsce każdemu.

Habitat nie jest organizacją lobbingową – nie działamy na rzecz konkretnego klienta, któremu zależy na konkretnych rozwiązaniach prawnych. Jesteśmy rzecznikami godnych miejsc do życia – działamy na rzecz obywateli i całych grup społecznych dotkniętych biedą mieszkaniową. Naszymi celami są: informowanie opinii publicznej o najnowszych wynikach badań dotyczących mieszkalnictwa, animowanie debaty publicznej dotyczącej mieszkalnictwa, współpraca ze wspólnotami lokalnymi oraz zachęcanie decydentów do podjęcia działań na rzecz jak najskuteczniejszego zapewnienia szerokiego dostępu do godnego mieszkania.

 

Sytuacja Mieszkaniowa w Polsce – diagnoza w pigułce

Mieszkanie, poza  zaspokojeniem elementarnych potrzeb jednostki, decyduje m.in. o trwałości rodziny, wymiarze kultury, modelu życia i wyznacza trend demograficzny. Tymczasem od upadku komunizmu

w Polsce sytuacja mieszkaniowa drastycznie się pogorszyła i jest jedną z najgorszych w Europie (http://www.housingeurope.eu). NSP z 2011r. wykazał, że wskaźnik liczby mieszkań na tysiąc mieszkańców wynoszący 357, plasuje Polskę na ostatnim miejscu wśród krajów UE. Wg wskaźnika EUROSTAT-u mierzącego poziom ciężkiej deprywacji mieszkaniowej ok. 15% Polaków żyje w ubóstwie mieszkaniowym. Deficyt sięga ok. 2 mln mieszkań – w efekcie 44% młodych ludzi (24-34 l.) nadal mieszka z rodzicami, nie mogąc się usamodzielnić (Analiza sytuacji mieszkaniowej gospodarstw domowych w Polsce, Kraków 2012).

Ponad połowa Polaków uważa brak mieszkania i perspektyw na jego zdobycie za jeden z najważniejszych problemów polskich rodzin. Według badania Millward Brown,  przeprowadzonego w 2015 roku dla Habitat for Humanity Poland, kwestia braku mieszkania  jest ważniejsza niż brak odpowiedniej służby zdrowia (33%). Przyczynami trudnej sytuacji mieszkaniowej są niskie zarobki i brak odpowiednich rozwiązań systemowych. Jak wynika z badania ważniejszymi problemami od mieszkaniowych są dla Polaków jedynie niskie zarobki (na ten problem wskazało 84% badanych) oraz bezrobocie (77% respondentów). Niemal 65% badanych zna kogoś, kto odkłada decyzję o posiadaniu dziecka  ze względu na złą sytuację mieszkaniową. Natomiast 72% zna osoby, dla których problemy mieszkaniowe były jedną z przyczyn emigracji. Respondenci pytani o ocenę działania Państwa w rozwiązywaniu problemu braku mieszkań dla osób ubogich wypowiadają się bardzo krytycznie – bardzo źle lub źle ocenia je 66% badanych.

Raport NIK z 01.2011 „O wynikach kontroli pozyskiwania pomieszczeń mieszkalnych dla osób najuboższych” negatywnie ocenia działalność wszystkich kontrolowanych samorządów, wskazując m.in. na ich niewielkie zaangażowanie w rozwiązywanie tych problemów i brak woli politycznej. Najnowszy raport NIK z 12.2014 r. „Wykonywanie przez wybrane gminy obowiązku zapewnienia lokali socjalnych i pomieszczeń tymczasowych” natomiast podkreśla, iż w kontrolowanych gminach lista oczekujących na lokale socjalne wydłużyła się o 35%, a w ponad 90% badanych gminach stwierdzono brak pomieszczeń tymczasowych będących odpowiedzią na wnioski komornicze. Taki stan rzeczy skutkuje nie tylko brakiem możliwości skutecznego przeprowadzenia egzekucji, ale przede wszystkim eksmisję dłużnika do noclegowi. To zaś sprzyja bezdomności oraz marginalizacji społecznej.

Wnioski NIK potwierdza badanie przeprowadzone przez HfH w 2015 r. wśród samorządów gminnych.
Z badania wynika, iż gminy dysponują małymi zasobami mieszkaniowymi – 65% gmin posiada mniej niż 100 mieszkań komunalnych, tymczasem w kolejkach po mieszkania komunalne stoi 80 tyś osób i tyle samo po mieszkania socjalne. Towarzyszą temu: długi czas oczekiwania na mieszkanie (ponad 15% gmin określa średni czas oczekiwania na mieszkanie na okres od 4 do 7 lat) oraz zbyt mały budżet na realizowanie polityki mieszkaniowej (ponad 70% gmin przeznacza niecałe 5% rocznego budżetu na mieszkalnictwo). Jednocześnie według samorządów polityka mieszkaniowa nie stanowi priorytetu dla polskiego rządu, brakuje rzeczowej debaty publicznej w tym zakresie, zaś niski poziom wiedzy społeczeństwa w obszarze mieszkaniowym przyczynia się do niższej efektywności prowadzonych działań i konfliktów między beneficjentami a urzędem.

Sytuację pogłębia brak wiedzy i świadomości społ. dot. problemu a także niskie zaangażowanie obywateli w kształtowanie polityki mieszkaniowej. Doświadczenie HFH pokazuje, że nawet podstawowe informacje na temat mieszkalnictwa są wielu obywatelom nieznane.  Stwarza to poważną barierę w egzekwowaniu praw obywateli i działaniach na rzecz poprawy sytuacji mieszkaniowej społeczeństwa, szczególnie najuboższych. Tak więc, brak zaangażowania społecznego w kształtowanie i monitorowanie polityki mieszkaniowej oraz brak woli politycznej prowadzą do stagnacji w obszarze mieszkaniowym.

Reasumując można stwierdzić, że z powodu braku woli politycznej władz samorządowych i rządowych oraz niskiej świadomości i zaangażowania obywateli i trzeciego sektora w kształtowanie polityki mieszkaniowej, w Polsce mamy do czynienia z wysokim i pogłębiającym się ubóstwem mieszkaniowym. Skutkiem takiego stanu jest nie tylko znaczny deficyt mieszkań dla osób nisko uposażonych,  niska jakość mieszkań, ale również zadłużenia lokatorskie, egzekucje komornicze, a w konsekwencji szeroko rozumiane ubóstwo materialne i wykluczenie społeczne poszczególnych gospodarstw domowych.

 

Nasze stanowisko:

Dla stabilnego rozwoju społecznego i gospodarczego Polski niezbędne są kompleksowe działania w następujących obszarach:

  1. Zagwarantowanie prawa do godnego mieszkania dla wszystkich poprzez tworzenie dostępnych cenowo mieszkań prywatnych i czynszowych na wynajem, ograniczenie liczby osób bezdomnych, zagrożonych eksmisją i ubóstwem mieszkaniowym. Niezabezpieczone potrzeby mieszkaniowe prowadzą do marginalizacji rodzin, utrudniają dostęp do rynku pracy usług społecznych, wpływają na migrację oraz demografię.
  2. Pomoc mieszkaniowa. Zakup, najem oraz utrzymanie mieszkania to bardzo istotna część budżetów gospodarstw domowych. Zapewnienie wsparcia finansowego dla potrzebujących w dostępie do mieszkań oraz ich utrzymania przez władze publiczne jest koniecznym warunkiem rozwoju społecznego.

W szczególności, konieczne jest

  1. Przygotowanie i wdrożenie  długofalowej, narodowej strategii rozwoju mieszkalnictwa,  obejmującej rozwój mieszkalnictwa społecznego wraz z ramami jego finansowania.
  2. Inicjowanie i wspieranie współpracy międzysektorowej w zakresie rozwoju mieszkalnictwa społecznego przez instytucje publiczne, podmioty prywatne, organizacje pozarządowe oraz grupy mieszkanek/mieszkańców i spółdzielnie mieszkaniowe.
  3. Zwiększenie liczby budowanych mieszkań o charakterze społecznym.
  4. Umożliwienie tworzenia i zarządzania mieszkaniami społecznymi przez różnego rodzaju podmioty non-for-profit, w tym organizacje pozarządowe. Mieszkalnictwem społecznym (lokalami komunalnymi i socjalnymi) w Polsce mogą zarządzać jedynie samorządy terytorialne, co może wpływać negatywnie na prowadzenie spójnej i odpowiadającej na potrzeby mieszkańców polityki mieszkaniowej. W wielu krajach europejskich decentralizacja zarządzania mieszkaniami społecznymi, umożliwienie organizacjom pozarządowym i firmom prywatnym tworzenia i zarządzania lokalami spowodowało poprawę sytuacji mieszkaniowej.
  5. Wprowadzenie przepisów umożliwiających regulowanie  czynszów w mieszkaniach komunalnych w wyniku weryfikacji wysokości dochodów gospodarstw domowych zamieszkujących lokale.
  6. Umożliwienie najmu społecznego w lokalach, nie będących zasobem gminnym lub TBS
  7. Wzmocnienie systemu inwestowania w remonty i adaptacje zdegradowanej substancji mieszkaniowej.
  8. Włączenie sektora prywatnego (deweloperów) w tworzenie mieszkań społecznych.
  9. Ratyfikacja Zrewidowanej Europejskiej Karty Społecznej wraz z Artykułem 31 ,

gwarantującym prawo do mieszkania.

 

Społeczne Forum Mieszkaniowe

Jednym z działań zmierzających do wpływania na politykę mieszkaniową w Polsce jest aktywizacja obywateli do pełnowymiarowego zaangażowania w kwestie mieszkaniowe w Polsce. W tym celu, przy grantu norweskiego, uruchomiliśmy Społeczne Forum Mieszkaniowe – platformę online, która ma na celu zachęcić do debaty publicznej o stanie mieszkalnictwa w Polsce.

Mamy nadzieję że Forum posłuży wymianie opinii zarówno między obywatelami i przedstawicielami władzy jak i między samymi obywatelami, zapewni możliwie jak najszerszy dostęp do obywateli i umożliwi im wyrażanie poglądów oraz dzielenie się doświadczeniami. Ponadto jest tam dostęp do kompleksowej informacji na temat mieszkalnictwa (dane statystyczne, akty prawne, raporty) oraz dokumentów (podania/ wnioski), które są niezbędne do egzekwowania praw i obowiązków związanych z mieszkalnictwem.

Zapraszamy do włączenia się do debaty na www.forummieszkaniowe.org