Istniejące mechanizmy przeciwdziałania

W Polsce istnieją obecnie programy mitygujące kwestię ubóstwa energetycznego poprzez wspieranie inwestycji mających na celu zwiększenie efektywności energetycznej budynków mieszkalnych.

Fundusz Termomodernizacji i Remontów

Fundusz Termomodernizacji i Remontów Banku Gospodarstwa Krajowego zapewnia szeroki dostęp do pomocy finansowej dla inwestorów – publicznych i prywatnych, realizujących przedsięwzięcia remontowe oraz termomodernizacyjne. Pomoc przyznawana jest w formie premii, która ułatwia spłatę kredytu zaciągniętego na poczet przeprowadzenia odpowiednich prac remontowych bądź termomodernizacyjnych.

Fundusz TiR pozwolił na przeprowadzenie 30 466 przedsięwzięć poprawiających efektywność energetyczną budynków w latach 1999-2016. Jednak pomimo swojej skuteczności, nie jest on pozbawiony strukturalnych wad.

Obecnie mechanizm przyznaje premię tym inwestorom, którzy pierwsi złożą swój wniosek. Ten system daje przewagę większym i lepiej zarządzanym wspólnotom oraz spółdzielniom mieszkaniowym, które mogą poprawnie i szybko złożyć wniosek o premię. Wspólnoty mniejsze i zarządzane mniej efektywnie mogą mieć trudności w zdobyciu premii kredytowej.

System Funduszu TiR zakłada pomoc finansową w postaci udzielenia premii na kredyt na inwestycję remontową bądź termomodernizacyjną. Wiele mniejszych i uboższych wspólnot i spółdzielni mieszkaniowych, a także mieszkańców domów jednorodzinnych nie posiada zdolności kredytowej, pozwalającej im na uzyskanie podobnej premii, co wyklucza te podmioty z możliwości ubiegania się o wsparcie finansowe.

Więcej danych: [więcej]

Dodatek energetyczny 

Beneficjenci systemu opieki społecznej, którym przysługuje dodatek mieszkaniowy z uwagi na niski dochód mogą ubiegać się również o przyznanie dodatku energetycznego. Dodatek ten jest polską odpowiedzią na wymóg wprowadzony unijną Dyrektywą o Efektywności Energetycznej, nakazującą podjęcie działań na rzecz bezpieczeństwa energetycznego odbiorców wrażliwych energii elektrycznej.

Podstawa prawna:

Ustawa z dnia 10 kwietnia 1997r. – Prawo energetyczne ( Dz. U z 2017r. poz. 220 ),  ustawa z dnia 21 czerwca 2001r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. z 2017r. poz. 180 z późn. zm), ustawa z dnia 14 czerwca 1960r. – kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017r. poz. 1257).

Zgodnie z ustawą, odbiorcą wrażliwym energii elektrycznej jest osoba, której przyznano dodatek mieszkaniowy w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy o dodatkach mieszkaniowych, która jest stroną umowy kompleksowej lub umowy sprzedaży  energii elektrycznej zawartej z przedsiębiorstwem energetycznym i zamieszkuje w miejscu dostarczania  energii elektrycznej.

Aby otrzymać dodatek energetyczny należy:

  • posiadać ustalone prawo do dodatku mieszkaniowego,
  • złożyć wniosek o przyznanie dodatku energetycznego z załączoną umową kompleksową lub umową sprzedaży energii elektrycznej, której stroną jest osoba pobierająca dodatek mieszkaniowy
  • zamieszkiwać w miejscu dostarczania energii elektrycznej.

Wysokość dodatku jest ustalana przez Urząd Regulacji Energetyki na podstawie ustawy Prawo Energetyczne. Obecnie wynosi on 11,22 zł miesięcznie dla osoby samotnie gospodarującej. Kwota zmienia się w przypadku rodzin od 2- do 4-osobowych. Jest to wówczas 15,58 zł na miesiąc. Jeżeli rodzina liczy przynajmniej 5 członków, wówczas dodatek wynosi 18,70 zł. Takie stawki obowiązują do kwietnia 2017 roku.

Dodatek energetyczny spełnia swoją funkcję w łagodzeniu skutków ubóstwa energetycznego jedynie w niewielkim stopniu. Zapewniania on bezpośrednie dopłaty jedynie do elektryczności bądź gazu i przez ignorowanie pozostałych źródeł ciepła pozostaje on w dużej mierze nieskutecznym narzędziem w całościowym przeciwdziałaniu temu zjawisku. Będąc opartym o kryteria dochodowe, pomija dużą grupę osób ubogich energetycznie, które nominalnie nie żyją w ubóstwie dochodowym – ta grupa to ok. 2/3 wszystkich zidentyfikowanych osób w Polsce żyjących w ubóstwie energetycznym. Ponadto, z uwagi na niewielkie kwoty samego dodatku, nie wpływa on w istotny sposób  na budżety gospodarstw domowych, którym przysługuje. Należałoby zatem zmienić kryteria przyznawania go, aby skuteczniej trafiał do najbardziej potrzebujących, przy równoczesnym zwiększeniu jego wartości.

Lokalne inicjatywy i wojewódzkie uchwały antysmogowe

‘Uchwały antysmogowe’

W związku ze wzrastającą społeczną i polityczną świadomością dotyczącą problemu zanieczyszczenia powietrza polskich miast wiele samorządów lokalnych podjęło działania na rzecz przeciwdziałania temu negatywnemu zjawisku. Ich celem jest w zwiększenie kontroli nad istniejącymi i planowanymi źródłami ciepła, używanymi paliwami oraz efektywnością energetyczną gospodarstw domowych w Polsce.

Obecnie coraz więcej województw przyjmuje tzw. uchwały antysmogowe, wprowadzając na swoim terytorium ograniczenia w użytkowaniu lub stosowaniu paliw oraz/lub urządzeń grzewczych. Takie rozwiązania zostały przyjęte m.in. w województwach mazowieckim, małopolskim, śląskim, dolnośląskim, opolskim oraz łódzkim. Ma to pozytywnie wpłynąć na jakość powietrza, jednak nie pozostaje bez efektu na kwestię ubóstwa energetycznego. Niektóre województwa wraz z wprowadzeniem zakazu użytkowania kotłów oraz paliw najgorszej jakości, stosują również dopłaty na wymianę kotłów, a Miasto Kraków dodatkowo oferuje dopłaty do lepszej jakości paliw stałych wymaganych przez kotły wysokiej klasy. Jednak nie jest to powszechna praktyka.

Uchwałodawcy zakazując używania określonych paliw lub kotłów niskiej jakości, nie biorą pod uwagę problemu ubóstwa energetycznego, który w rezultacie tych działań może się pogłębić. Gospodarstwa domowe żyjące w ubóstwie energetycznym mogą nie być w stanie udźwignąć kosztów modernizacji swoich systemów ogrzewania, a także regularnego opłacania paliw wyższej jakości, na które stawiają wojewódzcy uchwałodawcy. Aby walka ze smogiem nie skutkowała pogłębieniem innego problemu społecznego, Habitat Poland postuluje wprowadzenie szerokich systemów dopłat bezpośrednich do inwestycji termomodernizacyjnych oraz do paliw o wyższej jakości dla najuboższych mieszkańców objętych nowymi regulacjami.

Linki do uchwał ‘antysmogowych’ (stan na grudzień 2017):

Woj. dolnośląskie: [więcej]

Woj. łódzkie: [więcej]

Woj. małopolskie: [więcej]

Woj. mazowieckie: [więcej]

Woj. opolskie: [więcej]

Woj. śląskie: [więcej]

Woj. wielkopolskie: [więcej]

Samorządy lokalne

Ponadto, niektóre samorządy podejmują działania mające na celu zwiększenie liczby inwestycji w termomodernizację, szczególnie niedoinwestowanych domach jednorodzinnych. Rybnik w ramach miejskiego programu przeciwdziałania niskiej emisji oprócz wymiany stałopaliwowych kotłów dotuje także termomodernizację budynków jednorodzinnych.

Program Rybnika ma charakter dotacyjny i przypomina uproszczoną wersję Funduszu Termomodernizacji i Remontów, gdzie jednak o dotację starać się można już po ukończeniu inwestycji za okazaniem niezbędnej dokumentacji. Wymogi formalne są mniejsze niż w przypadku programów krajowych, jako że Urząd Miasta Rybnika nie wymaga np. audytu energetycznego, który dla wielu mieszkańców domów jednorodzinnych stanowi zaporę logistyczną i finansową, często uniemożliwiając wykonanie odpowiednich prac.

W Rybniku ze wsparcia korzystać mogą jedynie osoby fizyczne. Wysokość dotacji to 50% udokumentowanych kosztów kwalifikowanych realizacji inwestycji, jednak nie więcej niż 15 000 zł powiększone o kwotę odpowiadającą maksymalnej wysokości dotacji dla nowego źródła (np. 6 000 zł dla kotła gazowego). Formalności nie są skomplikowane, co skutkuje szerokim zainteresowaniem i przyjęciem ok. 500 wniosków na łączną kwotę dofinansowania 5 mln zł w 2017r.

Opis programu: [więcej]